تبلیغات شما در انجمن قاریان (February 12, 2016)

دعوت از دوستان و قاریان قرآن کریم برای همکاری بیشتر در انجمن قاریان (February 12, 2016)


نظرسنجی: آموزش چگونه است؟
عالی
45.45%
10 45.45%
خوب
31.82%
7 31.82%
متوسط
13.64%
3 13.64%
ضعیف
9.09%
2 9.09%
مجموع 22 رای 100%
* چنانچه به گزینه‌ای رای داده اید، با علامت ستاره مشخص گردیده است. [نمایش نتایج]

رتبه موضوع:
  • 93 رای - 3.24 میانگین
  • 1
  • 2
  • 3
  • 4
  • 5
قرائات سبعه *آموزش کامل اختلاف قرائات*
#11
بسم الله الرحمن الرحیم
سلام علیکم

احکام مدود

بحث مدود از بحث هایی است که هم در علم تجوید و هم در علم قرائات ذکر گردیده است. در علوم تجوید تعریف مد، حروف و سبب مد، انواع مدود و مقدار کشش آنها (اکثرا به روایت حفص از عاصم) بیان می شود. ولی در علم قرائات، اختلاف نظر قراء سبعه و راویان آنها در نوع و مقدار کشش بعضی از مدود و قوانین مربوطه بحث می گردد.

اساس و اصول اصلی این بحث در علم تجوید گفته می شود و در حقیقت این بحث از مباحث مشکل و پیچیده علم قرائات نیست و قاریان محترم تا حدود زیادی با آن آشنا می باشند. با این حال در ابتدای این مبحث جهت یادآوری خلاصه ای از درس مدود که معمولا در تجوید گفته می شود را ذکر می نمائیم.

بحث مدود در علم تجوید

* تعریف مد : در لغت به معنای اضافه، افزودن و کشیدن می باشد و در اصطلاح (تجویدی) کشیدن صدا در حروف مدی را می گویند. { اعلام القرائات العشر، دکتر عبدالقادر محمد منصور، صفحه 176}

* حروف مد : صداهای کشیده یعنی « الف مدی ، واو مدی ، یاء مدی » را حروف مدی می نامند. البته « واو » و « یاء » ساکن ما قبل مفتوح هم به نوعی حروف مدی می باشد که در مد لین بکار می روند.

* سبب مد : بطور کلی به دو نوع سبب معنوی و سبب لفظی تقسیم گشته و سبب لفظی همان سکون و همزه می باشند. بیشتر کتب تجویدی سبب معنوی را ذکر نمی نمایند چون این نوع سبب فقط در قرائت حمزه معتبر می باشد و دیگر قراء و روایان فقط سبب لفظی را معتبر می دانند لذا وقتی به سبب مد می رسند آنرا سکون و همزه بیان می نمایند. البته ما چون درصدد بیان تمامی جوانب این بحث یعنی مدود می باشیم مجبور به ذکر آن هستیم و توضیح بیشتر این نوع مد به سبب معنوی در سطور بعدی خواهد آمد.

* قاعده مد : اگر بعد از حرف مدی، سبب مد بیاید، مد تشکیل می شود. که با توجه به سبب مد، نوع و مقدار کشش مد طبق نظر قراء سبعه و راویان آنها تعیین می گردد.

[عکس: mad.jpg]

* مقادیر مد : چون در بحث انواع مد، میزان و مقدار مد مطرح است، بجاست در زمینه مقادیر مد توضیحاتی ارائه شود. میزان کشش مدود از 2 تا 6 حرکت است متغیز است. اصطلاح « قصر » معادل 2 حرکت (یا یک الف)، « توسط » معادل 4 حرکت (یا دو الف) و « طول » 6 حرکت (یا سه الف) می باشد.
در بیشتر کتب تجوید و قرائات، منظور از حرکت را مدت زمان بستن یا باز نمودن انگشت دست می دانند البته سرعت بستن یا باز نمودن باید متناسب با سرعت تلاوت باشد.

* علت وجودی مد : اینکه چرا حروف مدی را نزد سبب مدد یعنی همزه و سکون می کشند سوالی است که کمتر به آن پرداخته شده، البته بعضی از دانشمندان بزرگ تجوید و علم قرائت مانند ابن جنی، ابوعمرو، دانی، مکی بن ابی طالب، قرطبی و ... در کتاب هایشان به علت آن اشاره و نظریاتی را بیان نموده اند که آواشناسان جدید مانند دکتر ابراهیم انیس ( در الاصوات اللغویه ) بحث و تحلیل جامعی ارائه داده اند که خلاصه آنرا می توان بدین صورت بیان نمود ؛ علت کشیدن حروف مدی در نزد همزه بجهت این است که حروف مدی دارای صفت « خفاء » و نرمی بوده و برعکس آن همزه دارای صفت نبره یعنی تیزی و سنگینی می باشد لذا حروف مدی را می کشند تا قوی شده و دستگاه گویش آماده ادای همزه گردد. اما در مورد کشیدن حروف مدی نزد ساکن (مد لازم) علت را التقای ساکنین می دانند. البته در تحلیل آواشناسی جدید شاید بتوان علت آن را بدین صورت بیان نمود که گویش حرف ساکن همیشه سخت تر از حروف متحرک می باشد لذا با کشیدن حرف مدی قبل از آن در حقیقت فرصتی ایجاد می شود تا دستگاه تکلم آماده ادای حرف ساکن گردد.

* انواع و اسامی مدود : بعضی از کتب تجوید اسامی و انواع زیادی را برای مدود ذکر نموده اند، درست ترین راه این است که تقسیم بندی و نامگذاری مدود طبق سبب های مد صورت گیرد دانشمندان بزرگ این علم هم به همین منوال عمل نموده اند. ما در اینجا جامع ترین نمودار مدود را که شامل تمامی مدود مذکور برای قراء سبعه می باشد ذکر می نمائیم.

[عکس: modood.jpg]
برای دریافت فایل PDF این جدول اینجـــا را کلیک کنید ...


ان شاء الله در پست آینده بصورت تفصیلی بحث مدود در علم قرائات را پی خواهیم گرفت.

والله الموفق
التماس دعا


« خداوند به همه چیز آگاه است »

امیدوارم فقط به همین یک آیه ایمان بیاوریم !

پاسخ }}}}


آگهی
#12
بسم الله الرحمن الرحیم
سلام علیکم

بحث مدود در علم قرائات

در علم قرائات می توان مدود را به سه دسته تقسیم نمود :

* دسته اول : مدودی که قراء سبعه ( در مقدار کشیدن ) آنها اختلافی ندارند :

1- مد لازم ( 6 حرکت )
2- مد عارض ( از 2 تا 6 حرکت )
3- مد لین (در وقف) ( از 2 تا 6 حرکت )

* دسته دوم : مدودی که قراء سبعه ( در مقدار کشیدن ) آنها اختلاف دارند :

1- مد متصل ( حمزه و ورش 6 حرکت و بقیه 4 حرکت )
2- مد منفصل ( ابن کثیر و سوسی 2 حرکت - حمزه و ورش 6 حرکت و بقیه 2 تا 4 حرکت )

* دسته سوم : مدودی که ویژه بعضی از قراء سبعه یا راویان آنها می باشد :

1- مد به سبب معنوی >>> خاص به قرائت حمزه (4 حرکت)
2- مد بدل >>> خاص به ورش ( 2 یا 4 یا 6 حرکت)
3- مد لین (به سبب همزه) >>> خاص به ورش ( 4 یا 6 حرکت)

اکنون مدود ذکر شده را به ترتیب ذیل به اختصار شرح داده و بیان می نمائیم :

1- مد متصل
2- مد منفصل
3- مد بدل
4- مد لازم
5- مد عارض
6- مد به سبب معنوی
7- مد لین

1- مد متصل : ( در کتب تجوید به آن مد واجب و در کتب قرائات به آن مد التمکین هم گفته می شود )

آنچه که در کتب علم قرائات بالاخص « النشر » ابن جزری آمده، دو رأی برای مقدار مد متصل ذکر نموده اند. رأی اول : توسط برای همه قراء ( یعنی 4 حرکت ) رأی دوم : حمزه و ورش به طول و بقیه قراء به توسط ( البته به طول خواندن مد متصل برای ورش از طریق الازرق می باشد و از طریق الاصبهانی همان توسط است ) ابن مجاهد ، شاطبی و اکثر بزرگان علم قرائات رأی دوم را برگزیده اند و عملا هم رأی دوم بیشتر کاربرد دارد.

2- مد منفصل : ( در کتب تجوید به آن مد جائز و در کتب قرائات به آن مد البسط هم می گویند )

بیشترین اختلاف قراء و راویان در بحث مدود بر سر مد منفصل می باشد که در کتابهای قرائات بحث زیادی راجع به مقدار این مد آمده که به اختصار میت وان چنین بیان نمود :

قصر مد منفصل : ابن کثیر - سوسی

توسط مد منفصل : کسائی - شعبه

قصر یا توسط مد منفصل : الدوری - قالون - هشام - حفص (حفص از طریق عمرو بن صباح و از طریق زرعان و الفیل، مد منفصل را به قصر خوانده و از طرق دیگر (عبید بن صباح) و خصوصا از طریق شاطبیه به توسط ذکر شده است. قاریان محترمی که به روایت حفص تلاوت می کنند باید بدانند اگر مد منفصل را به قصر تلاوت کنند ملزم به رعایت برخی از قواعد تجویدی خاص برای حفص می باشند که ان شاء الله در همین تاپیک به طور تفصیلی آنرا بیان خواهیم کرد) ورش (از طریق اصبهانی)

طول مد منفصل : حمزه - ورش (از طریق الازرق) - ابن ذکوان (از طریق الاخفش)

3- مد بدل :

در دو مد قبلی که به سبب همزه می باشند، همزه بعد از حرف مد واقع شده ولی در مد بدل اول همزه سپس حرف مد آمده لذا به آن مد بدل می گویند. به این ترتیب هر کلمه ای که در آن همزه قبل از حرف مدی ، واقع شده را جزو مد بدل شمرده اند ، با اینکه شاید اصل این کلمه دارای دو همزه و قاعده ابدال نباشد مانند : « رؤوف - متکئین و ... » لذا مد بدل در حقیقت دو نوع است : الف) مد بدل حقیقی : آن کلماتی که طبق تعریف در اصل دو همزه داشته و ابدال گردیده مانند : « الأخرة - إیمان - ءَادم » . ب) شبه مد بدل : در اصل دو همزه نبوده و فقط همزه جلوتر از حرف مدی آمده و در حقیقت شبیه مد بدل هستند مانند : « وراءِی - جاءُو - متکئین - السیئات » البته در حکم و قواعد مد بدل فرقی نمی کنند.

مد بدل را تمامی قراء و روایان به قصر یعنی طبیعی خوانده اند فقط ورش از طریق الازرق آنرا به سه وجه قصر، توسط و طول (تثلیث مد بدل) روایت نموده ، مانند « ءَآدم - نَـئَـآ - أُوتـی - إیمانا » .

استثناهای مد بدل به روایت ورش

ورش موارد ذیل را استثناء نموده و مد بدل آنرا به قصر مانند بقیه قراء سبعه و راویان آنها می خواند :

الف) اگر در مد بدل قبل از همزه حرف ساکن صحیح در یک کلمه باشد مد بدل فقط به قصر خوانده می شود مانند « القرءآن - مسئولا - الظمئان » . البته اگر قبل از همزه، حرف لین یا مدی باشد مانند « سوءَآتهما - جاءُوا » استثناء نبوده و به تثلیث مد بدل خوانده می شود.

ب) اگر الف مد بدل، بسبب قاعده ابدال در وقف ایجاد ( که در اصل تنوین نصب است ) ، استثناء گشته و فقط به قصر خوانده می شود مانند : « دعاءً > در وقف > دعاءَا » ، « ملجأً > در وقف > ملجئَا »

ج) مد بدلی که بعد از همزه وصل ( در حالت ابتداء به کلمه ) ایجاد می گردد مانند « إیت - إیتُونی - أُوتُمِنَ » را استثناء نموده و فقط با مد طبیعی می خواند.

د) کلمه « إسرائیل » در هر جای قرآن و کلمه « یؤاخذکم » با هر ضمیر در هر جای قرآن استثناء نموده و به قصر می خواند.

ه) کلمه « ءآلئَــــن » که 2 بار در سوره یونس آمده ( منظور الف دوم آن ). البته الف اول این کلمه مد لازم است که در روایت ورش فقط به طول خوانده می شود و بحث راجع به الف دوم می باشد. و کلمه « عاداً الأُولی » سوره نجم، آیه 5 را بعضی استثناء و بعضی به تثلیث مد بدل خوانده اند.

ادامه دارد...


« خداوند به همه چیز آگاه است »

امیدوارم فقط به همین یک آیه ایمان بیاوریم !

پاسخ }}}}


#13
بسم الله الرحمن الرحیم
سلام علیکم

نکات مهم راجع به مد بدل در روایت ورش از نافع

* توجه داشته باشید که تثلیث مد بدل فقط از طریق الأزرق برای ورش می باشد لذا کسانی که روایت ورش را از طریق الاصبهانی تلاوت می نمایند باید فقط به قصر مد بدل مانند بقیه قراء و راویان بخوانند.

* همزه مد بدل که سبب مد است، اگر دچار تغییراتی (در روایت ورش) به سبب قاعده حذف و نقل « الأخرة - من ءَامن » ، یا قاعده تسهیل همزه « أَأَمنتم »، یا قاعده ابدال همزه « هؤلآءِ أَلهة » شود، تاثیری در قاعده مد بدل نداشته و تثلیث مد بدل انجام می گردد.

* در یک تلاوت نمی شود مد بدل را گاهی به قصر و گاهی به توسط و گاهی به طول خواند بلکه باید از اول تا آخر تلاوت یه یک اندازه ( یا قصر یا توسط یا طول ) مد بدل کشیده شود.

* اگر بعد از مد بدل همزه وصل بیاید، مد بدل و کلا حرف مدی در وصل حذف می گردد. مانند « ترآ ءَاالجمعان >>> ترآ ءَلجمعان » ، « رَءَاالشمس >>> رَءَ شَّمسَ » اما اگر بر این کلمات وقف شود قاعده مد بدل اجرا می گردد، مانند « ترآءَآ - رَءَآ ».

* اگر دو سبب در یک مد جمع شدند باید به قوی تر آنها عمل گردد {1} مانند « رَءَآ أَیدیهم - جاءُآ أَباهم - السُوأَی أَن ». این کلمات در حالت وصل شامل دو نوع مد می باشند : اول، مد منفصل / دوم ، مد بدل . نکته ای که باید در نظر گرفت این است که مد بدل را به تثلیث یعنی قصر، توسط و طول می توان خواند ولی مد منفصل به روایت ورش فقط به طول آمده لذا در وصل باید به مد قوی تر یعنی منفصل و به مقدار طول کشیده شود. اما در صورت وقف بر این کلمات فقط دارای مد بدل می گردند و می توان آنها را به سه وجه قصر، توسط و طول خواند.

* همانطور که می دانید در ابتداء به کلماتی قاعده نقل و حذف مانند : « الأَخرة - الإیمان - الأُلی » در آنها صورت می گیرد، دو روش برای ورش وجود دارد : الف) همزه وصل را مفتوح (طبق قواعد همزه وصل) خوانده و قاعده نقل و حذف هم انجام می شود. مانند « الأَخرة >> أَلآخرة - الإیمان >> أَلیمان - الأُولی >> أَلُولی » ، حکم مد بدل در این کلمات با این روش قصر، توسط و طول می باشد و حالت شروع به این کلمات و وصل آنها فرقی ندارد. ب) ابتداء با لامی که حرکت عارض، به سبب نقل و حذف گرفته ( بدون همزه ). مانند « الأَخره >>> لَاخره - الإیمان >>> لیمان - الأُولی - لُولی ». حکم مد بدل در این کلمات با این روش، فقط قصر می باشد و تثلیث انجام نمی شود.

4- مد لازم : ( به آن مد العدل هم می گویند چون معادل یک حرکت است. مد لازم را به این نامیده اند چون سکون لازم دارد یا اینکه همه قراء سبعه آن را بمقدار 6 حرکت لازم می دانند ) مد لازم را تمامی قراء سبعه به طول می کشند و هیچ اختلافی در تمامی انواع آن یعنی کلمی و حرفی ندارند ( تفصیل این مد در کتب تجویدی آمده، آنچه بصورت اختصار می توان در رابطه با آن گفت این است که باید تمامی این نوع مد در یک تلاوت به تساوی 6 حرکت کشیده شود )

5- مد عارض : ( مد عارض را همان طور که می دانید به سبب گرفتن سکون عارض در وقف یا در ادغام کبیر به این اسم نامیده اند ) مد عارض را تمامی قراء سبعه به سه وجه قصر، توسط و طول کشیده اند و اختلافی در آن نیست البته مد عارض اگر بسبب ادغام کبیر باشد، توسط و طول آن از قصر ارجح تر است. این نوع ادغام یعنی ادغام کبیر همان طور که می دانید در روایت سوسی از ابوعمرو می باشد که حرف اول را در ابتدا ساکن و سپس با حرف بعدی ادغام می نمائیم مانند « الرَحِیمـ ملک » که در اینجا مدی شبیه به مد لازم ایجاد می گردد ولی چون سکون آن ذاتی نبوده و عارضی می باشد لذا حکم مد عارض را می گیرد نکته این است که در رسم الخط قران از این نوع مدود موجود می باشد مانند : « أتحآجُّونِّی - صآفَّات - ... » که در اصل « اتحاجِجونَنی - صافِفَات » بوده ادغام گشته اند اما باید توجه نمایید که این نوع چون در رسم الخط قرآن بصورت ادغام کبیر نگاشته شده، تمامی قراء سبعه ملزم به رعایت آن بوده و این نوع مد را مد لازم می دانند که باید 6 حرکت کشیده شود و مد عارض تلقی نمی گردد.

ادامه دارد...


« خداوند به همه چیز آگاه است »

امیدوارم فقط به همین یک آیه ایمان بیاوریم !

پاسخ }}}}


#14
بسم الله الرحمن الرحیم
سلام علیکم

6- مد به سبب معنوی

همان طور که قبلا هم اشاره نمودیم این نوع مد فقط در قرائت حمزه روایت شده و دیگر قرائت ها آنرا روایت ننموده اند. سبب معنوی در حقیقت مبالغه در نفی می باشد که به آن مد مباغه هم گفته می شود عربها این نوع مد را در دعاء و استغاثه و حتی گفتار ( وقتی می خواهند در نفی چیزی مبالغه نمایند ) بکار می برند و آنرا سبب قوی می دانند اما از سبب لفظی در نزد قراء ضعیف تر است. فلذا بعضی از کتاب های معتبر قرائات مانند التیسر و شاطبیه از آن نامی نبرده اند.

می توان این مد را به دو نوع تقسیم نمود :

الف - مد تعظیم : مانند « لا إله إلا الله ، لآ إله إلا هو ، لآ إله إلا انت » که در اینجا (لا) را به سبب مبالغه در نفی و همچنین تعظیم می کشند. البته این نوع مد، من منفصل هم می باشد که به قرائت حمزه باید به طول کشیده شود.

ب - مد تبرئه : مانند « لآ ریب ، لآشیة فیها ، لآ مردَّ له ، لآ جَرَم » که حمزه حرف ( لا ) را بمقدار 4 حرکت توسط می کشد.

نکته مهم : قاریان محترم باید بدانند مد به سبب معنوی که در قرائت حمزه روایت شده فقط در کلمه « لا » نافیه می باشد. و در دیگر حروف یا کلمات مانند « ما ، لکن ، إلا ، إلی ، حتی و غیره » وارد نشده و غیر از حمزه، بقیه قراء سبعه سبب معنوی را ضعیف می دانند و به آن عمل نمی کنند.

7- مد لین

مد لین با مدود قبلی فرق اساسی دارد و آن این است که در مدود قبلی حروف مد، سه حرف ( الف، واو ، یاء ) مدی می باشند به این معنا که الف ما قبل مفتوح ، واو ماقبل مضموم و یاء ما قبل مکسور ولی در مد لین دو حرف ( یاء و واو ) ساکن، ماقبل مفتوح، حروف مدی بشمار می روند. ( البته سبب مد همان سکون و همزه می باشند.)

مد لین هم بنا به سبب، به دو نوع تقسیم گردد :

الف - مد لین به سبب همزه : این نوع هم به دو قسمت است :

* همزه در آخر کلمه باشد مانند ( السَوء - شَئ )
* همزه در وسط (داخل) کلمه باشد مانند ( کهَیئَة - سَوءَة )

ب - مد لین به سبب سکون : که باز این نوع هم شامل دو قسمت است :

* سکون آن عارضی باشد ( در وقف ) مانند « یَوم - لَیل »
* سکون آن لازم (اصلی) باشد؛ فقط در حرف مقطعه « عَین ».

ادامه دارد...

والله الموفق
التماس دعا


« خداوند به همه چیز آگاه است »

امیدوارم فقط به همین یک آیه ایمان بیاوریم !

پاسخ }}}}




موضوعات مشابه ...
موضوع نویسنده پاسخ بازدید آخرین ارسال
  دانلود کتاب النشر فی قرائات العشر faydima 0 3,852 2013-03-26, 06:52 PM
آخرین ارسال: faydima
  قراء و قرائات هفنگانه قرآن tasbiheabi 1 3,489 2010-03-07, 10:21 AM
آخرین ارسال: tasbiheabi

پرش به انجمن:

MyBB SQL Error

MyBB has experienced an internal SQL error and cannot continue.